FOLWARK SZLACHECKI I CHŁOPI W

 

POLSCE XVI WIEKU

 
ZABUDOWANIA GOSPODARCZE FOLWARKU SZLACHECKIEGO. Dwór szlachecki
  Uwagi ogólne Gumno Młyn Pracownicy folwarku
Uwagi ogólne Oprócz dworu szlacheckiego, stanowiącego siedzibę pana dóbr na folwarku znajdowało się szereg budynków gospodarczych. Wyróżnić możemy cztery ich grupy :
  1. Gumno - czyli, tą część gospodarstwa ( zabudowy ) w której gromadzono zbiory i wszelkiego typu zapasy.
  2. Budynki do przechowywania narzędzi i inwentarza żywego takie jak : chlewy ( dla owiec, świń i mniejszej zwierzyny ), obora dla bydła, stajnia dla koni. Przy tych pomieszczeniach często znajdowały się komórki dla pasterzy mieszkających wraz ze zwierzętami.
  3. Budynki, w których dokonywano określonych zabiegów produkcyjnych takich jak przemiał zboża ( młyn ), produkcja piwa (browar).
  4. Budynki, w których mieszkała czeladź dworska - obecne w większych folwarkach. ( Wytłumaczenie pojęcia czeladzi jest tutaj ).

Podstawowym surowcem służącym do budowania było drewno. Jako pokrycie dachu stosowano słomę. Pod względem powierzchni wybijały się na pierwsze miejsce stodoły i spichrze. Zabudowania, w których mieszkały zwierzęta i ludzie były zapewne dość ciasne i pozbawione dobrego wietrzenia.
Uwaga : Ponieważ brakuje nam możliwości dokładnego pokazania wyglądu części wyżej wymienionych budynków skupiono się tutaj na tych, które zostały utrwalone na drzeworytach z XVI wieku.

   
Gumno W skład gumna wchodziły stodoły z klepiskami do młócenia zboża oraz brogi - bardzo charakterystyczne dla XVI - wiecznego krajobrazu budowle.
  Bróg - drzeworyt z XVI w. Bróg - składał się z czterech drewnianych słupów podpierających słomianą konstrukcję zadaszenia. Służył do przechowywania plonów - głównie zboża, którego młócenie trwało przez cały rok, jako że było to zajęcie niezwykle pracochłonne. Zapewne też w brogach, a raczej pod nimi przechowywano inne produkty np. siano. ( Ilustracja ta pochodzi z dzieła Mikołaja Reja, Zwierzyniec. Kraków 1534. W oryginale ma wielkość 4,5 cm x 4,5 cm. )
Do góry Na kolejnym drzeworycie widzimy już nie tylko brogi ( w głębi ) ale też jak się wydaje spichrz lub stodołę, do której chłopi niosą ziarno. Ilustracja ta
Magazynowane ziarna - drzeworyt z XVI w. dostarcza podstawowych informacji o wyglądzie zabudowań gospodarczych folwarku. Dzięki niej można poznać realną wielkość brogów, a także technikę przenoszenia worków z ziarnem. Niezwykle dobrze drzeworytnik uwidocznił też sposób wykonania płotów otaczających zabudowania. Na drzeworytach z tego okresu bardzo często widać właśnie tego typu ogrodzenia.
( Magazynowanie ziarna, drzeworyt z pracy Piotra Crescentyna,
O pomnożeniu i rozkrzewieniu wszelakich pożytków, Kraków 1571. )
Warto zobaczyć : Młócenie zboża dokonywane w gospodarczej części zabudowań, oraz w GALERII ilustracje przedstawiające : spichrze i lamusy, oraz dwór i zabudowania gospodarcze.

FOLWARK SZLACHECKI Podstawowe wiadomości Geneza rozwoju Pracownicy folwarku
( strona główna ) Dwór szlachecki Zabudowania gospodarcze Hodowla zwierząt
Produkcja roślin Techniki uprawy i narzędzia Trójpolówka
Handel i transport Ceny i płace w XVI wieku Wybór źródeł
CHŁOPI W POLSCE XVI W. Podział ludności wsi Sytuacja prawna chłopów Obowiązki chłopów
( strona główna ) Mieszkanie Pożywienie Ubiór
  Reformacja a chłopi Bibliografia i linki Polska w XVI wieku
GALERIA DRZEWORYTÓW ( strona główna )    
Ó Autor Strony