FOLWARK SZLACHECKI I CHŁOPI W

 

POLSCE XVI WIEKU

 
TECHNIKA UPRAWY
I NARZĘDZIA:
Orka Bronowanie Siew Zbiór plonów Transport
Młócenie Produkcja zboża Łąki i pastwiska  
Transport Wóz chłopski - drzeworyt z XVI w. Transport w obrębie folwarku i ziemi chłopskiej odbywał się głównie przy zastosowaniu wozów. Były to tzw. wozy nie obute - czyli pozbawione obręczy metalowych
na kołach. Takie zabezpieczenia wzmacniające koła miały zastosowanie, gdy przewożono towary na większe odległości. Wozy w XVI wieku podobnie jak dziś można było dostosować do transportu określonych ładunków np. stosując deski do nawozu a drabinę do siana. W czasach nowożytnych wozy zyskały pewne znane już wcześniej udoskonalenie techniczne : ruchomy przodek, który zwiększał ruchliwość tych pojazdów. Chyba większość wozów na ziemiach Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego była tak skonstruowana. Do zaprzęgu wykorzystywano parę koni lub wołów. Folwark szlachecki posiadał swoje wozy z obsługą składającą się z czeladzi dworskiej ( robotników ), lub też korzystał z wozów chłopskich. Chłopi w ramach pańszczyzny, lub robocizny zwanej przewozem musieli z towarami pana ( najczęściej zbożem ) pokonywać duże dystanse. Było to jedno z najbardziej ciążących na chłopach świadczeń. Zwykle głównym punktem takich wypraw były przystanie nad spławnymi rzekami. Obliczenia dla Mazowsza i części Wielkopolski wykazały, że transport lądowy ( zboża ) organizowany przez mieszczan był opłacalny, gdy odległości pokonywane przez wozy nie przekraczały 50 km. Jeśli różnica w cenie towaru między rejonem produkcji a miejscem sprzedaży była znaczna, to zasięg opłacalności dla transportu mieszczańskiego wzrosnąć mógł do 100 km. Szlachta dzięki wykorzystywaniu chłopów pańszczyźnianych zapewniała sobie opłacalność przewozu zboża na odległość 140 km. W źródłach znaleźć można relacje o wyprawach kilkuset kilometrowych ze zbożem np. z dóbr na Ukrainie nad Bug. Warto zobaczyć : Transport i handel, oraz opinię jezuity Marcina Śmigleckiego o podwodach chłopskich w źródłach.
Warto zobaczyć :
wóz kupiecki w drodze ( 29 KB ) - chłopi stosowali zapewne podobne sposoby przewożenia towarów.
( Ilustracja powyżej to fragment drzeworytu z pracy Piotra Crescentyna,
O pomnożeniu i rozkrzewieniu wszelakich pożytków, Kraków 1571. Jego pełna wersja znajduje się w
GALERII. Ilustracja przedstawiająca wóz kupiecki z : Z. Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. II, Warszawa 1972, s. 234; drzeworyt ten był wyrzeźbiony na dnie beczułki kupieckiej ).
Do góry  

FOLWARK SZLACHECKI Podstawowe wiadomości Geneza rozwoju Pracownicy folwarku
( strona główna ) Dwór szlachecki Zabudowania gospodarcze Hodowla zwierząt
Produkcja roślin Techniki uprawy i narzędzia Trójpolówka
Handel i transport Ceny i płace w XVI wieku Wybór źródeł
CHŁOPI W POLSCE XVI W. Podział ludności wsi Sytuacja prawna chłopów Obowiązki chłopów
( strona główna ) Mieszkanie Pożywienie Ubiór
  Reformacja a chłopi Bibliografia i linki Polska w XVI wieku
GALERIA DRZEWORYTÓW ( strona główna )    
Ó Autor Strony