| PRODUKCJA ROŚLINNA - ZBOŻA | Uwagi ogólne | Produkcji zbóż w Polsce i Europie |
| Produkcja zboża | Rodzaje uprawianych zbóż | |
| Łąki i pastwiska | Ogrodnictwo i warzywnictwo | |
| Trójpolówka | Technika uprawy i narzędzia |
| Uwagi ogólne | Produkcję roślinną w Polsce XVI wieku na folwarku jak i w gospodarstwach chłopskich utożsamiać należy przede wszystkim z wytwarzaniem zboża. Nie znaczy to, że inne rośliny takie jak : kapusta, groch, marchew, cebula, buraki, ogórki, bób nie były uprawiane. Obsadzano nimi małe połacie gruntu, a po zbiorach służyły one prawie zawsze do konsumpcji we własnym domowym gospodarstwie. Zwykle tylko chłopi częściej sprzedawali warzywa do pobliskich miast. |
| Produkcja zboża | Głównym produktem wytwarzanym na folwarku i w gospodarstwach chłopskich było zboże. Brak danych o strukturze zasiewów, ale przyjmuje się, że żyto zajmowało 30 - 60 % uprawianych gruntów, owies 25 - 50 a pszenica 5 - 20 %. Oczywiście dużo tutaj mogło zależeć od rodzaju gleby, na której wysiewano zboża - na lepszych np. w sandomierskim można było uprawiać więcej pszenicy. Zboże w XVI wieku osiągało wysokie ceny na rynku krajowym, co powodowało bardzo dużą jego opłacalność w produkcji. Ceny zbóż zestawione z płacami w XVI wieku znajdują się tutaj. Warto zapoznać się też z zasadami : Handlu i transportu zboża. |
| Przeciętne plony zbóż -
pamiętając o wahaniach wynikających z czynników
klimatycznych, glebowych - Andrzej Wyczański szacował
na : żyto - około 8 q z 1 ha [ kwintal ( q ) - 100 kg ] jęczmień - 9 q z 1 ha pszenica - 8,5 q z 1 ha owies - 6 q z 1 ha Dane te można odnieść również do gospodarstw kmiecych. Problemem, który trzeba poruszyć była możliwość wystąpienia dużej rozpiętości plonów w określonych latach. I tak na przykład w folwarkach należących do miasta Poznania w latach 1593 - 1639 notowano najniższe plony żyta wynoszące 1,4 q z 1 ha, a najwyższe sięgające 7,1 q z 1 ha. Dalsze obliczenia tego historyka szacunkowej wielkości całkowitych plonów otrzymywanych na przeciętnym szlacheckim folwarku przedstawiały się następująco : |
| Wielkość plonu tuż po zbiorze | Ilość plonów przeznaczona na sprzedaż | |
| żyto | 98 q | 57 q |
| pszenica | 29 q | 24 q |
| owies | 80 q | 48 q |
| jęczmień | 22 q | 15 q |
| Suma | 229 q | 144 q |
| Różnica w ilości zebranego i
sprzedanego zboża wynikała z potrzeby pozostawienia
jego części w gospodarstwie na spożycie i zasiewy. Aby pozyskać czyste ziarno należało najpierw przeprowadzić żniwa ( zobacz : zbiór plonów ) a następnie wymłócić snopy zboża. |
|
| Produkcja zboża w Polsce i Europie |
Plony uzyskiwane w Koronie w XVI wieku nie odbiegały od wysokości produkcji otrzymywanej na zachodzie Europy. Można tutaj dodać, iż takie różnice będzie już widać w XVII wieku. Tabela poniżej przedstawia produkcję zbóż w Europie w XVI wieku i daje okazję do szerszego spojrzenia na gospodarkę rolniczą Rzeczypospolitej w interesującym nas okresie. |
| TABELA I : Plony 4 zbóż w Europie XVI wieku. ( Ilość ziaren ). | |||||
| KRAJ | Pszenica | Żyto | Jęczmień | Owies | Cztery zboża |
| Niderlandy | 10,4 |
- |
8,2 |
4,0 |
7,5 |
| Anglia | 6,5 |
8,1 |
3,6 |
4,3 |
5,5 |
| Francja | 5,5 |
- |
- |
- |
5,5 |
| Hiszpania | 3,5 |
- |
- |
- |
3,5 |
| Niemcy | 4,7 |
4,2 |
4,5 |
4,3 |
4,4 |
| Polska ( Korona ) | 4,9 |
4,8 |
6,2 |
4,8 |
5,1 |
| Litwa | 2,8 |
2,8 |
3,6 |
2,7 |
3,0 |
| Rosja | 1,7 |
2,8 |
5,0 |
2,2 |
2,9 |
| Dane za :B. H. Slicher van Bath, Yield ratios, Wageningen 1963. | |||||
| Powyżej zamieszczone dane wskazują, że w XVI wieku ziemie Korony produkowały podobne ilości zboża co Europa Zachodnia. Powoli widać jednak rysującą się różnicę między terenami, na których nakłady na produkcję roślinną były duże ( Niderlandy - jest to tzw. gospodarka intensywna ) a ziemiami, gdzie zwiększenie produkcji osiągano przez powiększenie terenów upraw ( jest to tzw. gospodarka ekstensywna ). Z tabeli wynika, że największe plony z 1 ziarna wysianego dawał jęczmień a najmniejsze na terenie korony owies i żyto. Szacunkowo przyjmuje się iż : plony wielkości 4 - 5 ziaren z jednego wysianego w przeliczeniu na kwintale wynoszą około 6 - 8 q z ha. Plon wysokości 10 ziaren około 15 q z 1 ha. | |
| Rodzaje
uprawianych zbóż |
Najczęściej sianym zbożem było żyto
ozime - czyli wysiewane jesienią. Można się też
spotkać z żytem wysiewanym wiosną - czyli jarym.
Otrzymywana z żyta mąka stosowana była do wypieku
chleba. Pszenice siano przede wszystkim jako zboże ozime
( obecnie jest siane jako zboże jare ). Głównym jarym
zbożem- na folwarku i w chłopskim gospodarstwie był
owies. Służył on głównie na potrzeby gospodarstwa. Jęczmień
wysiewano również jako zboże jare. Wytwarzano z niego
głownie kasze - będące wówczas jednym z głównych składników
pożywienia ( zobacz : Pożywienie ), służył także do produkcji piwa. Drzeworyty przedstawiające różne gatunki zboża zamieszczono w GALERII, tam także znajdują się drzeworyty przedstawiające siew i zbiór zboża. |
| Do góry |