FOLWARK SZLACHECKI I CHŁOPI W

 

POLSCE XVI WIEKU

 
PRODUKCJA ROŚLINNA : Ogrodnictwo Produkcja innych roślin - warzywa
Produkcja zbóż Technika uprawy i narzędzia
Łąki i pastwiska Trójpolówka
Ogrodnictwo Ogrodnik - drzeworyt z XVI w. Ogrody chłopskie liczyć mogły w XVI wieku około 0,5 - 1 morgi ( czyli około 0, 25 ha - 0,5 ha ). Położone były blisko zabudowań i ogrodzone. Podobnie rozplanowane były ogrody przy folwarkach, ich wielkość mogła sięgać 2 - 3 morgów. W źródłach można znaleźć dużo informacji o występowaniu ogrodów w XVI wieku. Według szacunkowych obliczeń dla Wielkopolski aż 80 - 90 % folwarków posiadało ogrody. Pojedyńczy folwark posiadał zazwyczaj kilka ogrodów. Na wielu drzeworytach ukazane są prace w ogrodzie co
potwierdza ich rozpowszechnienie na wsi. Jednak nie zawsze tworzenie ogrodów spotykało się z dobrym przyjęciem szlachty. Anzelm Gostomski - autor podręcznika gospodarowania na folwarku pisał, że ,, na ogrody siła gnoju wychodzi, byłaby na tym pszenica z większym pożytkiem ". Ponadto produkcja owoców ani warzyw nie była głównym zadaniem folwarków, ani gospodarstw chłopskich. Główne dochody czerpały one z wytwarzania zboża na sprzedaż. Najczęściej w ówczesnych ogrodach spotkać można było : jabłonie, grusze, śliwy i czereśnie. Zapewne rosły w nich też : maliny, agrest i inne krzewy owocowe - choć tutaj należy zauważyć, że nie są one wymieniane w źródłach. W lepszych klimatycznie regionach uprawiano : winorośl, morele i brzoskwinie. W związku z dużą produkcją piwa uprawiano chmiel.
Prace w ogrodzie jak i jego wygląd dobrze pokazane są na ciekawym
drzeworycie ( 65 KB ) z pracy Piotra Crescentyna, Księgi o gospodarstwie, Kraków 1549. Więcej drzeworytów przybliżających gospodarowanie w ogrodzie znajduje się w GALERII. Tam również można obejrzeć winnice oraz drzewa owocowe.
( Drzeworyt powyżej pochodzi z pracy Bartosza Paprockiego,
Koło rycerskie, Kraków po 1575. Rozmiar oryginalny to 4,8 cm x 8,5 cm. )
Inne rośliny Do roślin ogrodowych i uprawianych w ogrodach zaliczyć należy jeszcze : marchew, buraki, kapustę, rzodkiew, czosnek, cebulę, ogórki, pietruszkę, chrzan. Były one wykorzystywane we własnym gospodarstwie do konsumpcji. Najpopularniejsza była uprawa kapusty w tzw. kapustnikach, specjalnie wydzielonych poletkach. Chłopi - prawdopodobnie częściej sprzedawali wszystkie wymienione wyżej rośliny w pobliskich miastach.
W gospodarstwie chłopskim i folwarcznym często uprawiano jeszcze groch i proso. Przypuszcza się, że zajmować mogły one do 10 % powierzchni.
Dla przykładu można podać średni procentowy udział upraw poszczególnych warzyw w szalacheckich ogrodach folwarcznych w Wielkopolsce. Kapusta zajmowała 34,3 % powierzchni ogrodów, marchew 14,2 %, cebula 11,4 %, konopie 10 %, anyż 4,6 % a mak 0,5 %.

UWAGA : W XVI wieku na ziemiach Korony w miastach i na dworach magnackich zaczęło się upowszechniać warzywnictwo. Było to związane z włoskimi wzorami zaszczepianymi przez królową Bonę i jej otoczenie.

Warto zapoznać się z rodzajami chłopskiego Pożywienia w XVI wieku.
Drzeworyty na których pokazano wygląd warzyw znajdują się w
GALERII.

Do góry

FOLWARK SZLACHECKI Podstawowe wiadomości Geneza rozwoju Pracownicy folwarku
( strona główna ) Dwór szlachecki Zabudowania gospodarcze Hodowla zwierząt
Produkcja roślin Techniki uprawy i narzędzia Trójpolówka
Handel i transport Ceny i płace w XVI wieku Wybór źródeł
CHŁOPI W POLSCE XVI W. Podział ludności wsi Sytuacja prawna chłopów Obowiązki chłopów
( strona główna ) Mieszkanie Pożywienie Ubiór
  Reformacja a chłopi Bibliografia i linki Polska w XVI wieku
GALERIA DRZEWORYTÓW ( strona główna )    
Ó Autor Strony