FOLWARK SZLACHECKI I CHŁOPI W

 

POLSCE XVI WIEKU

 
HODOWLA ZWIERZĄT CZĘŚĆ II Świnie Owce Drób Kozy Ryby i pszczelarstwo
  Uwagi ogólne o hodowli  
Świnie Świnia oprawiana u rzeźnika. Świnie hodowane były w dużych ilościach głównie przez chłopów - często mieli ich nawet po kilkadziesiąt sztuk. Szacunkowe obliczenia dla XVI wieku wskazują, że na 1000 osób przypadać mogło około 500 sztuk hodowanych świń. Większość czasu z wyjątkiem miesięcy zimowych świnie były wypasane w lesie, lub jego okolicach. Nie stosowano żadnych specjalnych technik tuczu. Trzoda chlewna w XVI wieku posiadała tkanką tłuszczową o znacznej grubości. Ilość tkanki mięsnej była mniejsza niż u świń obecnie hodowanych. Również pod
względem wagowym świnie były znacznie lżejsze od współczesnej trzody chlewnej. Obowiązek karmienia świń pańskich pozostałościami po zmieleniu zboża miał młynarz ( zobacz : młyn ). Wypasu świń dokonywał w folwarku członek czeladzi folwarcznej, mogło to być również dziecko. Bardzo niedokładne wyliczenia szacują, że : na 1 mieszkańca ówczesnej Rzeczypospolitej przypadało 11 kg mięsa i słoniny rocznie; 80 % folwarków hodowało świnie w liczbie około 20 - 30 sztuk ( na Mazowszu mniej po około 15 sztuk ). Hodowla świń obok hodowli krów stanowiła podstawę produkcji zwierzęcej folwarków.
Na fragmencie drzeworytu widoczny rzeźnik oporządzający świnię ilustracja z : S. Falimirz,
O ziołach i mocy gich, Kraków 1534 ).
Inny drzeworyt ukazujący świnię znajduje się w
GALERII.
Owce Pasterz owiec z ligawką. Owce hodowano w większości gospodarstw chłopskich jak i folwarcznych. Na Śląsku, Podkarpaciu i Wielkopolsce można spotkać nawet folwarki specjalizujące się w produkcji tych zwierząt. Technika hodowli polegała na wypasie. Można przyjąć, że od jednej owcy uzyskiwano 600 - 800 gramów wełny rocznie. Strzyżenia dokonywano ( po umyciu zwierząt ) dwa razy do roku.
Owce były również źródłem mleka. Podaje się, że mleczność pojedyńczej owcy w interesującym nas okresie czasu wynosiła 1/7 mleczności krowy. Z owczego mleka podobnie jak z krowiego wyrabiano masło i ser. Można przyjąć, iż rocznie było to około 3,3 kg masła i 2,9 kg sera.
Szacunkowe dane mówią, że w Wielkopolsce 60 % folwarków utrzymywało stada owiec średnio liczące po 165 sztuk zwierząt. Takie nasycenie Wielkopolski owcami wiązać należy z silnie rozwiniętym tam tkactwem wełnianym.
( Drzeworyt przedstawia pasterza z ligawką. Ilustracja pochodzi z: Jakub Kazimierz Haur,
Skład abo skarbiec... sekretów oekonomiey, Kraków 1693. Wymiary oryginału 3,7 cm x 3,8 cm ).
Owce pokazane są również na drzeworycie zamieszczonym w
GALERII.
Drób Kaczka z XVI wieku. Drób hodowany był we wszystkich gospodarstwach. Najczęściej w tym okresie można spotkać : kury, gęsi, rzadziej kaczki a być może pod koniec wieku w części folwarków i indyki. Chów drobiu miał większe znaczenie dla gospodarstw chłopskich gdyż można było go sprzedać na targu lub w pobliskim mieście. Dodatkowo drób był obowiązkową częścią daniny składanej panu. ( Zobacz tu ). W gospodarstwie folwarcznym hodowano drób na potrzeby własne. Obsadę kur na folwarku szacować można na około 45 sztuk, gęsi - cennych ze względu na pierzę na 40 - 55 sztuk, kaczek na 24 sztuki.
Kura
Na górnym drzeworycie kaczka, poniżej kura. ( Ilustracje z : Mateusz Cygański, Myślistwo ptasze, Kraków 1584, oryginalny wymiar drzeworytu 2,5 cm x 3 cm; fragment drzeworytu z pracy : P. Crescentyn, O pomnożeniu i rozkrzewieniu wszelakich pożytków, Kraków 1571 ).
W
GALERII znajduje się duża liczba drzeworytów przedstawiających ptactwo hodowane na wsi.
Kozy Kozy były często hodowane przez biedotę na wsi ze względu na małe wymagania pokarmowe tych zwierząt. Kozy spotykane były również częto w okolicach górskich. Najcenniejszym produktem otrzymywanym z tej hodowli było mleko. W inwentarzach opisujących gospodarstwa folwarczne bardzo rzadko znajdują się wzmianki o kozach. Pozwala to wyciągnąć wniosek, iż ich gospodarcze znaczenie nie było duże w gospodarstwie szlacheckim. Odmiennie sytuacja mogła wyglądać w zubożałym gospodarstwie chłopskim i wśród wiejskiej biedoty.
Drzeworyt ukazujący kozy można zobaczyć w
GALERII.
Do góry  

FOLWARK SZLACHECKI Podstawowe wiadomości Geneza rozwoju Pracownicy folwarku
( strona główna ) Dwór szlachecki Zabudowania gospodarcze Hodowla zwierząt
Produkcja roślin Techniki uprawy i narzędzia Trójpolówka
Handel i transport Ceny i płace w XVI wieku Wybór źródeł
CHŁOPI W POLSCE XVI W. Podział ludności wsi Sytuacja prawna chłopów Obowiązki chłopów
( strona główna ) Mieszkanie Pożywienie Ubiór
  Reformacja a chłopi Bibliografia i linki Polska w XVI wieku
GALERIA DRZEWORYTÓW ( strona główna )    
Ó Autor Strony