FOLWARK SZLACHECKI I CHŁOPI W

POLSCE XVI WIEKU

I. Źródła :

1. Górnicki Ł., Pisma, opracował R. Pollak, t. II., Warszawa 1961.
2. Jan z Koszyczek, Rozmowy, które miał Salomon z Marchołtem, Kraków 1521.
3. Jastrzębski A., Gościniec albo krótkie opisanie Warszawy...1643, Warszawa 1974.
4. Klonowicz S., Worek judaszowy, Kraków 1607.
5. Marcin z Klecka, Proca na ministry i na wszystkie heretyki, Kraków 1607.
6. Oczko W., Przymiot, Warszawa 1881.
7. Polska w okresie monarchii stanowej 1346 - 1456, wybór tekstów, w opracowaniu R. Hecka, Warszawa 1955.
8. Rozmowa o confoederacjej..., Kraków 1592.
9. Skarga P., Kazania sejmowe, Kraków 1925.
10. Wiek V - XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, w opracowaniu M. Sobańskiej - Bondaruk i S. B. Lenarda, Warszawa 1999.
11. Wiek XV - XVIII w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi dla nauczycieli historii, studentów i uczniów, w opracowaniu M. Sobańskiej - Bondaruk i S. B. Lenarda, Warszawa 1999.

Do góry

1. Bardach J., Leśniodorski B., Pietrzak M., Historia państwa i prawa polskiego, Warszawa 1979.
2. Bogucka M., Gdańscy ludzie morza w XVI - XVIII w., Gdańsk 1984.
3. Broniewski T., Historia architektury dla wszystkich, Wrocław 1990.
4. Bruckner A., Encyklopedia staropolska, t. I - II, Warszawa 1990.
5. Burszta J., Budownictwo wiejskie w kluczu runowskim pod Nakłem w I połowie XVII wieku, ,, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej ", nr 2, 1954.
6. Burszta J., Od osady słowiańskiej do wsi współczesnej. O tworzeniu się krajobrazu osadniczego ziem polskich i rozplanowaniu wsi, Wrocław 1958.
7. Gierowski J. A., Historia Polski, Warszawa 1980.
8. Gierszewski S., Wisła w dziejach Polski, Gdańsk 1982.
9. Gloger Z., Budownictwo drzewne, t. I, Warszawa 1907.
10. Gloger Z., Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. I - IV, Warszawa 1972.
11. Historia chłopów polskich, pod red. S. Inglota, t. I, Warszawa 1970.
12. Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. III, Od XVI do połowy XVII wieku, pod red. A. Keckowej i D. Molendy, Wrocław 1978.
13. Ihnatowicz I., Mączak A., Zientara B., Żarnowski J., Społeczeństwo polskie od X do XX
    wieku, Warszawa 1988.
14. Jakrzewska - Śnieżko Z., Gdańsk w dawnych rycinach, Wrocław 1985.
15. Kamler M., Folwark szlachecki w Wielkopolsce w latach 1580 - 1655, Warszawa 1976.
16. Majewski J., Gospodarstwo folwarczne we wsiach miasta Poznania w latach 1582 -
    1644, Poznań 1957.
17. Ochmański Wł., Wiedza rolnicza w Polsce od XVI do połowy XVIII wieku, Wrocław 1965.
18. Polska w epoce Odrodzenia. Państwo - społeczeństwo - kultura, praca zbiorowa pod red. A. Wyczańskiego, Warszawa 1970.
19. Rutkowski J., Historia gospodarcza Polski, t. I, Warszawa 1953.
20. Samsonowicz H., Historia Polski do roku 1795, Warszawa 1990.
21. Seweryn T., Staropolska grafika ludowa, Warszawa 1956.
22. Skodlarski J., Zarys historii gospodarczej Polski do 1939 roku, Warszawa - Łódź 1998.
23. Sowiński J., Polskie drukarstwo, Wrocław 1988.
24. Szwejkowska H., Książka drukowana XV - XVIII wieku. Zarys historyczny, Warszawa 1980.
25. Świętochowski A., Historia chłopów polskich w zarysie, Warszawa 1947.
26. Tazbir J., Reformacja a problem chłopski w Polsce XVI wieku, Wrocław 1953.
27. Topolski J., Gospodarstwo wiejskie w dobrach arcybiskupstwa gnieźnieńskiego od XVI do XVIII wieku, Poznań 1958.
28. Topolski J., Gospodarka polska a europejska w XVI - XVIII wieku, Poznań 1977.
29. Wawrzyńczyk A., Gospodarstwo chłopskie w dobrach królewskich na Mazowszu w XVI i na początku XVII wieku, Warszawa 1962.
30. Wawrzyńczyk A., Gospodarstwo dworskie w dobrach Pabianice 1559 - 1570, Wrocław 1967.
31. Wyczański A., Polska - Rzeczą Pospolitą szlachecką 1454 - 1764, Warszawa 1965.
32. Wyczański A., Studia nad folwarkiem szlacheckim w Polsce w latach 1500 - 1580, Warszawa 1960.
33. Wyczański A., Studia nad konsumpcją żywności w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII w., Warszawa 1969.
34. Wyczański A., Wieś polskiego odrodzenia, Warszawa 1969.
35. Zarys historii gospodarstwa wiejskiego w Polsce, t . I - II, Warszawa 1964.
36. Zarys historii Polski, pod red. J. Tazbira, Warszawa 1980.
37. Ziomek J., Renesans, Warszawa 1999.

Do góry

1. Marcin Bielski, Żywoty filozofów, Kraków 1535.
2. Biernat z Lublina, Lekarstwa końskie, Kraków 1532.
3. Biernat z Lublina, Żywot Ezopa Fryga, Kraków 1578.
4. Piotr Crescentyn, Księgi o gospodarstwie, Kraków 1549.
5. Piotr Crescentyn, O pomnożeniu i rozkrzewieniu wszelakich pożytków, Kraków 1571.
6. Mateusz Cygański, Myślistwo ptasze, Kraków 1584.
7. Samuel Dambrowski, Postylla chrześcijańska, Kraków 1620 ( 1621 ? ).
8. Stefan Falimirz, O ziołach y moczy gich, Kraków 1534.
9. Jakub Kazimierz Haur, Skład abo skarbiec... sekretów oekonomiey, Kraków 1693.
10. Władysław S. Jeżowski, Oeoconomia albo porządek zabaw ziemiańskich, Kraków 1648.
11. Kalendarz wieczny, kalendarz z XVII wieku.
12. J. A. Komensky, Orbis senualium pictus..., Norymberga 1657.
13. G. Leopolita, Przysmaki duchowe Gorczyca i Kwas, Kraków ( ? ) 1619.
14. J. Muczkowski, Zbiór drzeworytów w Bibliotece Uniwersytetu jagiellońskiego zachowanych, Kraków 1849.
15. Bartosz Paprocki, Koło rycerskie, Kraków po 1575 roku.
16. Mikołaj Rej, Wizerunek własny żywota człowyeka poczciwego, Kraków 1560.
17. Mikołaj Rej, Zwierciadło, Kraków 1567 - 1568.
18. Mikołaj Rej, Zwierzyniec, Kraków 1534.
19. Sakwy. W ktorych, nie dla Koni, ale dla ludzi ... Obroki. ( Druk jarmarczno - odpustowy z 1649 roku ).
20. M. Siennik, Herbarz, Kraków 1568.
21. Hieronim Spiczyński, O ziołach tutecznych y zamorskich y o moczy ich, Kraków 1542.
22. Wizerunek sługi wiernego, drzeworyt z 1655 roku.

Oryginalne ilustracje ( drzeworyty i ryciny z XVI - XVII w. ) wykorzystane na stronach FOLWARK SZLACHECKI I CHŁOPI W POLSCE XVI WIEKU zamieszczone zostały w wyżej wymienionych pozycjach. Autor Strony korzystał z ich reprodukcji zawartych w następujących pracach : Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. III, Od XVI do połowy XVII wieku, pod red. A. Keckowej i D. Molendy, Wrocław 1978; T. Seweryn, Staropolska grafika ludowa, Warszawa 1956; Z. Jakrzewska - Śnieżko, Gdańsk w dawnych rycinach, Wrocław 1985; A. Bruckner, Encyklopedia staropolska, t. I - II, Warszawa 1990; Z. Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. I - IV, Warszawa 1972; W. Hutt, Niemieckie malarstwo i grafika późnego gotyku i renesansu, Warszawa 1985; J. Ziomek, Renesans, Warszawa 1999; J. Sowiński., Polskie drukarstwo, Wrocław 1988.

Do góry

FOLWARK : w polskim internecie funkcjonuje kilka stron krótko omawiających powstanie i rozwój folwarku szlacheckiego, a także instytucji z nimi związanych. Są to następujące pozycje ( wybór ):

1. W encyklopedii WIEM. ( Krótka definicja encyklopedyczna ).
2. Dwa artykuły zwięźle omawiające powstanie i rozwój folwarków :
   Gospodarka i społeczeństwo polskie w XVI w. - na stronie zwięźle przedstawiono następujące zagadnienia : gospodarka folwarczna ( w kontekście europejskim ), rozwój folwarku w Polsce, pańszczyzna, sytuacja w miastach, społeczeństwo polskie w XVI wieku.
   Rozwój folwarku pańszczyźnianego w Polsce - na stronie zdefiniowano pojęcie folwarku i krótko przedstawiono jego rozwój w Polsce ( modele folwarku, pańszczyzna, akty prawne umożliwiające funkcjonowanie folwarku ).
3. Pańszczyzna - pojedyńcza strona WWW, na której omówiono zjawisko pańszczyzny w XVII wieku. Zamieszczono cytaty ze źródeł.

SZLACHTA - w internecie jest bardzo dużo stron jej poświęconych. Proponuję dwie :

• Podstawowe wiadomości można znaleźć w encyklopedii WIEM.
• ZWIĄZEK SZLACHTY POLSKIEJ - obszerna witryna poświęcona szeregowi zagadnień związanych ze szlachtą w Polsce ( głównie XIX i XX wiek ). Heraldyka, artykuły historyczne opisujące dzieje szlachty, informacje o poszczególnych rodach szlacheckich, omówienie publikacji o szlachcie, informacje o ZSP. Cenne wydają się liczne linki prowadzące do innych pokrewnych witryn. Dobierając je, autorzy położyli duży nacisk na pokazanie szlacheckiej kultury materialnej ( w dziale Zabytki i Muzea Kultury Szlacheckiej - odnośniki do stron o dworach i pałacach ).

DWORY : w internecie można spotkać wiele stron im poświęconym. Warto zajrzeć na te :

• Dwory szlacheckie powiatu sochaczewskiego XVIII - XIX wieku. Mimo że dotyczy ona okresu późniejszego niż interesujący nas XVI wiek, to jej autor odwołuje się do tych czasów. Na stronie znajdziemy informacje o : budownictwie dworskim, wyposażeniu wnętrz, wyglądzie zabudowań dworskich, a także słowniczek terminów z dziedziny architektury, definicję dworu oraz bibliografię. Całość wzbogacają ilustracje.
• Dwory obronne w Małopolsce - witryna poświęcona dworom obronnym ( głównie murowanym ). Krótka historia dworów wraz z opisami i zdjęciami. Całość uzupełniona katalogiem dworów, mapą ich rozmieszczenia i słownikiem zawierającym pojęcia z dziedziny architektury i sztuki.

DRZEWORYT - niezwykle zaskakujący jest fakt, że w całym polskim internecie nie ma strony poświęconej historii drzeworytu, lub też stron obficie wykorzystujących ten typ grafiki do zilustrowania tekstu. Stąd też konieczność podania linku do ciekawej, ale angielskojęzycznej strony przybliżającej historię drzeworytu. Istotne jest też to, że zamieszczono na niej kilka drzeworytów z XVI w. co da jakieś minimalne możliwości porównania z drzeworytami zamieszczonymi na naszej witrynie w Galerii i ilustrującymi inne strony. ( Proszę o kontakt w razie gdyby Pan / Pani znał (-a) polską stronę o drzeworycie, lub stronę szeroko go wykorzystującą. Zaznaczam, że chodzi tutaj o drzeworyt z okresu XVI -XVIII w., a nie współczesny ).

• A HISTORY OF WOOD ENGRAVING - ciekawa witryna zbudowana z 11 stron zawierająca 15 drzeworytów głównie z okresu XV - XVII wieku. Zmieszczono na niej informacje o narodzinach drzeworytu i jego rozwoju w czasach nowożytnych. ( Niestety nie reprezentuje ona najnowszego poziomu badań historycznych, gdyż jest internetową kopią materiałów opublikowanych w XIX - to wiecznej gazecie. Mimo to warto ją zobaczyć ).

GDAŃSK - istnieje bardzo wiele stron o tym mieście. Proponuję zajrzeć na trzy z nich, każda jest nieco inna :

• Przewodnik po Trójmieście (Gdańsk, Sopot, Gdynia) - ta strona to część witryny trojmiasto.pl. Zamieszczono na niej znaczną liczbę zdjęć i linków do innych stron opisujących najważniejsze zabytki Trójmiasta. Linki te dobrano w taki sposób, że zapoznanie się z nimi da szeroki obraz historii Gdańska. Na stronie, do której kieruję, zamieszczono krótki przegląd najważniejszych miejsc miasta.
• Miasto Gdańsk - autorska witryna poświęcona historii Gdańska. Całość ilustrowana zdjęciami zabytków.
• Polska sztuka barokowa - to witryna poświęcona polskiemu malarstwu. Zamieszczono na jej stronach liczne obrazy przedstawiające Gdańsk w czasach nowożytnych ( XVII - XVIII w. ). Na uwagę zasługują dobrej jakości ilustracje przedstawiające transport zboża rzekami, oraz humorystyczny obraz Zboże płaci, zboże nie płaci.

ŻEGLUGA MORSKA W XVI WIEKU:

• Internetowy Klub Miłośników Żaglowców "KUBRYK" - obszerna witryna poświęcona żaglowcom. Omówiono historię żaglowców i ich budowę oraz sposoby żeglugi po morskich akwenach. Dużo miejsca poświęcono żaglowcom polskim w XVI wieku. Znaczna liczba grafik. Linki do innych stron o tematyce morskiej. Mimo, że na witrynie nie omówiono gospodarczego znaczenia Morza Bałtyckiego w XVI wieku, zamieszczone na niej informacje pozwolą wyrobić sobie zdanie o żaglowcach w XVI wieku.

KAZIMIERZ DOLNY nad Wisłą - w internecie znajduje się dużo stron o tej miejscowości, może warto poszukać materiałów historycznych na tej :

• KAZIMIERZ - witryna, na której oprócz aktualności związanych z życiem Kazimierza Dolnego, znajduje się dość rozbudowany dział historyczny. Liczne ilustracje z opisami. Dodatkowo informacje o bazie turystycznej tego miasteczka.

SPICHLERZE ZBOŻOWE - w internecie poświęcono im kilka stron :

• Spichlerz w Oliwie.
• Spichlerze w Toruniu ( w menu rozwijanym Zabytki należy wskazać spichlerze ).
• Ponieważ w obu wypadkach materiał zdjęciowy jest skromny ( niestety po 1 - 2 zdjęcia ) zapraszam ponownie do GALERII.

SYTUACJA WEWNĘTRZNA POLSKI I ORGANIZACJA PAŃSTWA W XVI WIEKU - oczywiście istnieje cała masa stron poświęconych temu zagadnieniu - można zajrzeć np. tutaj :

• RZECZPOSPOLITA OBOJGA NARODÓW - witryna poświęcona historii Polski w XVI - XVIII w. Zgromadzone na niej materiały mogą dać pewien zarys historii Polski w XVI wieku. Zamieszczono m.in. : kalendarium, informacje o szlachcie i królach polskich, miastach i ich mieszkańcach, informacje o bitwach. Całość uzupełniają źródła historyczne i mapy. Wydaje się, że autor witryny skupił się głównie na historii politycznej.

ROLNICTWO - ponieważ na swojej witrynie omawiałem rolnictwo i życie wsi przed kilkoma wiekami, wydało mi się celowe wskazanie zainteresowanym osobom stron, które dostarczą im danych o współczesnej wsi i stosowanych na niej technikach produkcji. W polskim internecie funkcjonuje duża liczba stron i witryn poświęconych tej tematyce. Niestety - jak się wydaje - brakuje takiej, która w sposób przystepny przedstawiałaby kondycję współczesnego rolnictwa polskiego i jego techniczną bazę. Wiadomości są porozrzucane po dużej liczbie stron. Stąd też podaje odnośniki do dwóch witryn, które zawierają wiele szczegółowych linków.

• Internetowa Giełda Rolnicza - obszerna witryna o współczesnym rolnictwie polskim. Na jej łamach poruszane są zagadnienia społeczne i techniczne związane z życiem wsi. Autorzy zgromadzili dużą liczbę linków do innych stron, na których omawiane są zagadnienia związane z rolnictwem ( instytucje, uczelnie, placówki badawcze, firmy ).
• POLSKI PORTAL ROLNICZY - witryna poświęcona współczesnemu rolnictwu. Poruszana jest głównie tematyka finansowo - gospodarcza ( kredyty ). Na uwagę zasługuje duży wybór linków do innych stron związanych z rolnictwem.

Do góry